నా చదువరి మనసుకు ఎప్పుడు ఏది చదవాలి అనిపిస్తే అందులోకి గెంతుతుంటాను. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ని చదువుతూ జీవనానంద దాస్ కి గెంతాను. మన తెలుగు వారికి స్వల్పంగా పరిచయం వున్న ప్రముఖు బెంగాలీ కవి గురించి పరిచయం చేస్తే బాగుంటుంది అనిపించింది. అందుకే నేను చదివిన దానిలో కొంత భాగాన్ని.. ఇలా..
జీవనానంద దాస్ గురించి చిరు పరిచయం.
జీవనానంద దాస్ (జీబనానంద దాస్) 1899లో, బంగ్లాదేశ్ దక్షిణ భాగంలో ఉన్న బారిసాల్ అనే చిన్న జిల్లా పట్టణంలో, ఒక వైద్య-బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన పూర్వీకులు ఢాకా జిల్లాలోని విక్రంపూర్ ప్రాంతం నుండి వచ్చారు; పద్మా నది తీరంలో ఉన్న 'గౌపారా' అనే గ్రామం నుండి వారు వలస వచ్చారు, ఆ గ్రామం ఇప్పుడు కనుమరుగైపోయింది. బారిసాల్లో శాశ్వతంగా స్థిరపడిన మొదటి వ్యక్తి జీవానంద తాతగారైన సర్వానంద దాస్గుప్తా. ఆయన బారిసాల్లో సంస్కరణవాద 'బ్రహ్మ సమాజ్' ఉద్యమానికి ఆద్యులలో ఒకరుగా నిలిచారు, అలాగే తన పరోపకార గుణం కారణంగా ఆ పట్టణంలో ఎంతో గౌరవాన్ని పొందారు. వేద బ్రాహ్మణ ఆధిపత్యానికి చిహ్నంగా భావిస్తూ, ఆయన తన ఇంటిపేరు నుండి '-గుప్తా' అనే ప్రత్యయాన్ని తొలగించారు; తద్వారా వారి ఇంటిపేరు కేవలం 'దాస్'గా మారింది. జీవానంద తండ్రి సత్యానంద దాస్ (1863–1942) ఒక పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడు, వ్యాసకర్త, పత్రికా ప్రచురణకర్త మరియు 'బ్రహ్మబాది' అనే పత్రికకు వ్యవస్థాపక సంపాదకుడు. బ్రహ్మ సమాజ్కు చెందిన ఈ పత్రిక సామాజిక సమస్యల విశ్లేషణకు అంకితమై ఉండేది.
జీవానానంద తల్లి కుసుమకుమారి దాస్ ఒక కవయిత్రి. ఆమె 'ఆదర్శో ఛెలే' ("ఆదర్శ బాలుడు") అనే ప్రసిద్ధ కవితను రచించారు; ఆ కవితలోని పల్లవి నేటికీ బెంగాలీలకు సుపరిచితమే: "అమాదేర్ దేశే హోబే షేయ్ ఛెలే కోబే / కోథాయ్ న బరో హోయే కాజే బరో హోబే" (మాటల్లో గొప్పతనం చూపకుండా, చేతల్లో గొప్పతనం సాధించే ఆ బాలుడు—ఈ గడ్డపై ఎప్పుడు జన్మిస్తాడు?).
జీవానంద తన తల్లిదండ్రులకు పెద్ద కుమారుడు; ఆయనను ముద్దుగా 'మిలు' అని పిలిచేవారు. 1908లో అశోకానంద దాస్ అనే తమ్ముడు, 1915లో సుచరిత అనే సోదరి జన్మించారు. జీవానంద తన బాల్యంలో తీవ్రమైన అనారోగ్యానికి గురయ్యారు, దాంతో ఆయన ప్రాణాల గురించి తల్లిదండ్రులు తీవ్ర ఆందోళన చెందారు. తన కుమారుడి ఆరోగ్యం తిరిగి బాగుపడాలని తీవ్రంగా ఆకాంక్షిస్తూ, కుసుమకుమారి అనారోగ్యంతో ఉన్న ఆ బిడ్డను వెంటబెట్టుకుని లక్నో, ఆగ్రా మరియు గిరిడిహ్ వంటి పుణ్యక్షేత్రాలకు తీసుకెళ్లారు. ఈ యాత్రలలో వారికి వారి మామయ్య చంద్రనాథ్ తోడుగా ఉన్నారు.
1908 జనవరిలో, అప్పటికి ఎనిమిదేళ్ల వయసున్న మిలును 'బ్రజమోహన్ పాఠశాల'లో ఐదవ తరగతిలో చేర్పించారు. పిల్లలను చాలా చిన్న వయసులోనే పాఠశాలలో చేర్పించడాన్ని అతని తండ్రి వ్యతిరేకించడమే ఈ ఆలస్యానికి కారణం. అందువల్ల మిలు బాల్య విద్య అతని తల్లి పర్యవేక్షణకే పరిమితమైంది.
అతని పాఠశాల జీవితం పెద్దగా విశేషాలు లేకుండా గడిచిపోయింది. 1915లో అతను బ్రజమోహన్ కళాశాల నుండి మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షను విజయవంతంగా పూర్తి చేసి, ప్రథమ శ్రేణిలో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. రెండు సంవత్సరాల తరువాత బ్రజమోహన్ కళాశాల నుండి ఇంటర్మీడియట్ పరీక్షలలో ఉత్తీర్ణుడై అదే ఘనతను పునరావృతం చేశాడు. ప్రతిభావంతుడైన విద్యార్థిగా, అతను కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో చేరడానికి తన గ్రామీణ బరిసాల్ను విడిచిపెట్టాడు.
యువ జీబనానంద, పక్కింట్లో నివసించే తన మామ అతుల్చంద్ర దాస్ కుమార్తె అయిన శోభనతో ప్రేమలో పడ్డాడు. (Shovona, daughter of his uncle Atulchandra Das)అతను తన మొదటి కవితా సంకలనాన్ని ఆమె పేరును స్పష్టంగా ప్రస్తావించకుండా శోభనకు అంకితం చేశాడు. కజిన్ల మధ్య వివాహం సమాజంలో ఆమోదయోగ్యం కానందున అతను శోభనను వివాహం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించలేదు. కానీ 'బేబీ' అనే ముద్దుపేరుతో పిలవబడే శోభనను అతను ఎన్నడూ మరచిపోలేదు. అతని సాహిత్య గమనికలలో ఆమెను 'వై' అని పేర్కొన్నారు. 1930లో లబన్యప్రభ దాస్ (పూర్వపు పేరు గుప్తా)(Labanyaprabha Das ( Gupta) తో వివాహం జరిగిన కొద్దికాలానికే, వ్యక్తిత్వ వైరుధ్యాలు తలెత్తాయి మరియు జీబనానంద దాస్ సంతోషకరమైన వైవాహిక జీవితంపై ఆశ వదులుకున్నారు. అతనికి భార్యతో ఉన్న దూరం ఎన్నడూ తగ్గలేదు. 1954 అక్టోబర్ 14న జరిగిన ట్రామ్ ప్రమాదం తర్వాత జీవనానంద మృత్యువుతో పోరాడుతున్నప్పుడు, లబన్యప్రభ తన భర్తను మరణశయ్యపై చూడటానికి ఒక్కసారి కంటే ఎక్కువసార్లు సమయం కేటాయించలేకపోయింది. ఆ సమయంలో ఆమె టాలీగంజ్లో సినిమా నిర్మాణంలో నిమగ్నమై ఉంది.
జీబనానంద దాస్ తన 20 ఏళ్ల తొలినాళ్లలో రాయడం, ప్రచురించడం ప్రారంభించారు. తన జీవితకాలంలో ఆయన వివిధ జర్నల్స్, మ్యాగజైన్లలో కేవలం 269 కవితలను మాత్రమే ప్రచురించారు. వాటిలో 162 కవితలు 'ఝరా పాలక్' నుండి 'బేలా ఒబేలా కల్బేలా' వరకు ఏడు సంకలనాలలో సేకరించబడ్డాయి. ఆయన సోదరుడు అశోకానంద దాస్, సోదరి సుచరిత దాస్, మేనల్లుడు అమితానంద దాస్ల చొరవతో, మరియు దశాబ్దాలుగా చెల్లాచెదురుగా ఉన్న రాతప్రతుల నుండి వాటిని కాపీ చేసిన డాక్టర్ భూమేంద్ర గుహా కృషితో, ఆయన కవితలలో చాలా వరకు మరణానంతరం ప్రచురించబడ్డాయి. 2008 నాటికి, జీబనానందకు తెలిసిన కవితల మొత్తం సంఖ్య దాదాపు 800కి చేరింది. దీనికి అదనంగా, దాదాపు అదే సమయంలో అనేక నవలలు, చిన్న కథలు కనుగొనబడి ప్రచురించబడ్డాయి.
జీబనానంద పండితుడు క్లింటన్ బి. సీలీ, జీబనానంద దాస్ను "రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ తర్వాత బెంగాల్ యొక్క అత్యంత ఆదరణ పొందిన కవి"గా అభివర్ణించారు. మరోవైపు, చాలామందికి, జీబనానంద దాస్ కవిత్వాన్ని చదవడం అనేది, కామూ వర్ణించిన 'అసంబద్ధ' వ్యక్తి పడే తపనను తలచుకునే మానసిక స్థితి లాంటిది. నిజానికి, జీబనానంద దాస్ కవిత్వం కొన్నిసార్లు అంత సులభంగా అర్థం కాని రీతిలో చిత్రించబడిన గాఢమైన భావనల ఫలితం. కొన్నిసార్లు వరుస పంక్తుల మధ్య సంబంధం స్పష్టంగా ఉండదు. వాస్తవానికి, జీబనానంద దాస్ కవిత్వంలోని సాంప్రదాయక వలయాకార నిర్మాణాన్ని (పరిచయం-మధ్యభాగం-ముగింపు) మరియు పదాలు, పంక్తులు, చరణాల తార్కిక క్రమ పద్ధతిని విచ్ఛిన్నం చేశారు. తత్ఫలితంగా, అంతరార్థాన్ని జాగ్రత్తగా చదివి అర్థం చేసుకోవాల్సిన ఒక లయబద్ధమైన కథనం కింద భావార్థక అంతరార్థం తరచుగా దాగి ఉంటుంది. కింది ఉదాహరణ ఈ విషయాన్ని రుజువు చేస్తుంది:
జీవనానందదాస్ కవిత్వాన్ని చిదానందదాస్ గుప్తా ఆంగ్లంలో అనువదించగా.. ఆ ఆంగ్ల కవిత్వాన్ని తెలుగులో అనువదించిన కుందుర్తి కూడా ఫై విధంగానే వ్యాఖ్యానించారు. జీవనానంద దాస్ కవిత్వం “రూపసి బెంగాల్” అనే కవితా సంపుటిలో 43 కవితలు వున్నాయి. ఇది ఆంగ్లంలో లభ్యం అవుతుంది. అందులో జీవనానంద దాస్ గురించి ఇంకా ఎక్కువ చదవవచ్చు. మరికొన్ని విషయాలు .. ఇంకొక భాగంలో..
ఇప్పుడు జీవనానంద కవిత ఒకటి కుందుర్తి ఆంజనేయులు అనువాదం లో..
మూలం: సాహిత్య అకాడమీ 1979 లో ప్రచురించిన Jibananda Das - English monograph by Chidananda Das Gupta.
మిణుగురుల్లా ఎగిరే యుగాలు
అనంత కాలపు చీకటి గర్భంలో
ఆడుతుంటాయి యుగాలు, బ్రహ్మ కల్పాలు
మిలమిల మెరిసే మిణుగురుల్లా..
సముద్రపు ఇసుక తిన్నెల మీద
వెన్నెల పరుచుకుంటుంది.
ఎత్తైన దేవదారు వృక్షాలు
నిటారుగా నిలిచి చూస్తుంటాయి
నిశ్శబ్దంలోకి
పోయిన రాజ్యాలలో
కూలిపోయిన జయస్తంభాలులా
మృతి చెంది ఘనీభవించిన
నీరవ నిశ్శబ్దం లోకి
జగతిలో జీవ శబ్దాలు
పలుచబడి మౌనం వహించాయి.
మృత్యు నిద్ర వంటి కోరా గుడ్డలతో
మనదేహాలు కప్పేశారు.
గాలిలో శవాల కంపు కదిలాడుతున్నట్లుంది
అంతలో ఎండుటాకులు గలగలలాడిన శబ్దం..
“గుర్తించారా నన్ను?”
“వనలతా సేను వా ?” అన్నాను నేను.
( Pic Courtesy : Pinterest )
