స్వయంసిద్ధ

 ప్రతి స్త్రీ ఒక నిశ్శబ్ద ప్రవాహం. పుట్టింది మొదలు కడతేరే వరకూ.. ఎన్నో బంధాలను తన జీవితంలో కలిపేసుకుని ఎంతో మంది అభిప్రాయాలను  వారి భావ ప్రకటలనూ భరిస్తూ తనకంటూ ఓ అస్థిత్వాన్ని నిలుపుకోలేకుండా గాలివాటు బ్రతుకు కి అలవాటు చేయబడతారు. 

చరిత్రలో ఎన్నో కథలు కాగితాల మీద కనపడవు. ఎందుకంటే, అవి స్త్రీల శరీరాల మీద, మనసు మీద రాయబడతాయి' అంటారు పంజాబ్‌ తొలి మహిళా రచయిత్రి అమృతా ప్రీతం. అది నిజం. 

స్త్రీలు పెదవి విప్పితే వారి కోణంలో నుండి వెలువడే భావప్రకటన చాలా చోట్ల ఈ నాటికి .. నిషిద్దం. 

 అయినప్పటికీ .. స్త్రీలు  ఒంటరిగా  స్థైర్యంగా అకుంఠిత దీక్షతో అనేక అవరోధాలను దాటుకుని యెన్నో విజయాలను సొంతం చేసుకుంటున్నారు. స్యయంసిద్ద గా భాసిల్లుతున్నారు. ఆ స్యయంసిద్ధ ల కథలే.. ఈ నలభై కథలు..  

ఈ కథాసంకలనం తీసుకురావడానికి ముఖ్యకారకులైన భండారు విజయ P. జ్యోతి గారి శ్రమ కృషి అభినందనీయం. ఇవి మునుపు రాసిన కథలు కాదు. ఈ సంకలనం కోసం రాసిన కథలు. నలభైమందిని ఒకే తాటిపైకి తీసుకురావడం పుస్తకరూపంలో రావడం.. వెనుక వీరి కృషిని ఇలా పుస్తక రూపంలో చూడటం అభినందనీయం. 

ఇందులో నేను రాసిన కథ “దీపవృక్షం” కూడా వుంది. మరో ముప్పై తొమ్మిదిమంది కథకులను చదవబోవడం ఆసక్తిగా వుంది. సాహిత్య చరిత్రలో ఇది ఒక రికార్డు కూడా.. రచయితలందరూ.. వారి అనుభవాలు మరియు ఇతరుల అనుభవాల నుండి రాసిన కథలు ఇవి అని సంపాదకులు ఇరువురూ పేర్కొనడం చూస్తే.. ఈ కథల్లో కాల్పనికత తక్కువ కావచ్చు అనిపిస్తుంది. 

 ఈ నెల మే 13 వ తేదిన “స్వయంసిద్ధ” ఆవిష్కరణ .. జరుపుకోబోతుంది. మిత్రులందరూ హాజరవుతారని.. ఆశిస్తూ..

పురుష రచయితలు కూడా ఈ సంకలనాన్ని చదివి సమీక్షిస్తారని.. ఆశిస్తూ.. 

మా ఊరు -మా ఇల్లు 6

 మా తాతయ్య నాయనమ్మ down to earth మనస్తత్వం అని చెప్పాను కదా.. చాలా సాదాసీదాగా వుండేవారు. మా తాతయ్య సాయంత్రం వేళల్లో వీధి అరుగు మీద కాసేపు కూర్చుని వచ్చేవాడు. ఎప్పుడైనా గదిలోనే పడుకుని పడుకుని విసుగువచ్చి ఇంటిముందు వరండాలో గచ్చుమీద వాలు వసారా స్తంభానికి తల ఆన్చి తలగుడ్డ తలకింద పెట్టుకుని కాలు మీద కాలు వేసుకుని పడుకునే వాడు. నేలతల్లి వొడిలో యెక్కడ బడితే అక్కడ విశ్రమించిన అలవాటు అది. మా అమ్మకు నాన్నకు అది అభ్యంతరంగా తోచేది. మంచం వుందిగా అది వేసుకుని పడుకోవచ్చుగా కింద పడుకుంటే చూసినవాళ్ళు ఏమనుకుంటారు అని అజమాయిషీగా మాట్లాడేది. ఏమీ మాట్లాడేవాడు కాదు తాతయ్య.. కాసేపాగి నెమ్మదిగా లేచి వెళ్ళిపోయేవాడు. మా అమ్మ అరవడం చూసి మాకు చిరాకు వచ్చేది. 

పెద్దలు తాము కట్టిన ఇంట్లో తాము ఇష్టం వచ్చనట్లు కూర్చోవడానికి నిలబడటానికి పడుకోవడానికి అధికారం లేకుండా.. పిల్లలకు ఇచ్చేస్తే భర్త కి వచ్చిన ఆస్థి అనుభవించడానికి వచ్చిన భార్యలు అత్తమామలను రాచిరంపాన పెడతారు. పెత్తనం చేస్తారు.  ధనవంతుల కుటుంబం నుంచి వచ్చినవారైతే మరీనూ.. పాపం.. పెద్దల మనసు యెంత చిన్నబోతుందో కదా! 

ఇక్కడ ఒక మాట చెప్పదల్చుకున్నాను.. అందుకే ఇప్పటివారు ఒక విషయం గమనించాలి. ముసలితనంలో వుండటానికి ఒక గూడు ఏర్పాటు చేసుకున్నాకనే పిల్లలకు ఆస్తులను పంచి ఇవ్వాలి. లేదా సంపాదించుకుని బ్రతకమని ఎడ తోలాలి. పశువులు పక్షులు అనుసరించే దారిని వదిలేసి  నా పిల్లలు వారి పిల్లలు అంటూ భ్రమత పెంచుకోవడం తర్వాత కుమిలి కుమిలి ఏడ్వడం పరిపాటి కాకూడదు. నేను ఎరిగినంత వరకూ పిల్లలు 90% మంది స్వార్ధం జీవలక్షణంగా వుంటున్నారు. ఎక్కడో కొంతమంది మంచివారు తల్లిదండ్రుల విలువ తెలిసినవారూనూ. 

మా నాయనమ్మ తాతయ్య వున్నదంతా పిల్లలకు అప్పజెప్పి మూగబాధ అనుభవించారు. అదే నా కళ్ళల్లో మనసులో మెదులుతూ వుంటుంది. 

ఉమ్మడి కుటుంబంలో వున్నప్పుడు మా తాతయ్య చేనుకు తీసుకువెళ్ళడానికి  జొన్న పిండి గండ్ర బియ్యంతో కలిపి సంకటి తయారు చేసేవాడంట. ఒక కుండలో సంకటి ఇంకో చిన్న కుండలో మజ్జిగ పండు మిరపతొక్కు ఇవన్నీ మోసుకుని వెళ్ళేవారంట. పాలేర్లు ఇంటివారు అనే బేధం లేకుండా అదే తినేవాళ్ళంట.  పిల్లాజెల్లాతో   దంపుడు వ్యవహారాలతో పాలు పితకటాలు మధ్య ఆడవాళ్ళకు పని చెప్పడం ఎందుకని తాతయ్య ఉలవలు వండుతూ ఆ పక్కనే పొయ్యి మీద సంకటి వండటం చేసేవారంట. ఉమ్మడి కాపురంలో ఇష్టం లేని మరదలు .. ఆ ఉడికే సంకటిలో కోడిపెంట తెచ్చివేయడం చూసారంట. అది కుమ్మరించి మళ్ళీ వండాడు అంట తప్ప తమ్ముడు భార్యను ఒక్క మాట కూడా అనలేదంట. ఆ మరదలే.. ఇంకో పిచ్చి చేష్టలు కూడా చేసేదట. పిల్లలు దొడ్డికి వెళితే  చేటతో అది తీసుకువచ్చి వాకిలి చిమ్మిన పాచిపోగులో పోసేదంట. రోజూ వాకిళ్ళు వూడ్చిన పాచిపోగును  వంట ఇంటి చెత్త  ఎత్తి దూరంగా వున్న పేడదిబ్బలో పోసేది తాతయ్యేనంట. ఒక ఆడమనిషి  ఇంటి పనులు చేయడానికి వుండేదంట. ఆమెను లోనికి రానీయకుండా ఏమీ అంటుకోనీయకుండా తను పనిచేయకుండా నానా ఇబ్బందులు పెట్టేదంట. ఆమె భర్త కూడా భార్య మాటను జవదాటకుండా పనులు చేయకుండా తప్పించుకు తిరిగేవాడంట. ధాన్యం కల్లంలో నూర్చే సమయానికి బళ్ళకెత్తే సమయానికి వచ్చి లెక్కలు వేసేవాడంట. మా తాతయ్య తమ్ముడిని మరదలను ఒక్క మాట కూడా అనేవాడు కాదని మా మేనత్త చెబుతుండేది. అందరూ ఇబ్బంది పెట్టినవారే! అయితే నేం.. అట్టాంటివాళ్ళే మీటలేసుకుని పోయారు. తెలివిగా సంపాదించుకుని పొలాలు కొనుక్కున్నారు. కూతురికి వొంటినిండా బంగారం దిగేసారు. అని ఉక్రోషంగా అనేది.  

ఇక మా మామిడితోట గురించి

మా ఇంటికి దగ్గరగా తూర్పు వైపు  మాగాణి పొలాలను దాటుకుని మా కంటి చూపు అనేంత సమీపంగా వాగు వొడ్డున మాకొక మామిడితోట వుండేది. చెట్లు కొంత తక్కువగా అప్పుడే వేసిన చిన్నమొక్కలతో బయలుగా వున్నట్టు వుండేది. మా పక్కనే చిన తాత గారి భాగం వుండేది. ఆ తోటలో బోరు సౌకర్యం వుండేది. ఎక్కువగా కూరగాయల తోట లేదా మల్బరీ సాగుచేసేవారు వారు. ఇక మా తోటలో పెద్దరసాల చెట్లు కలెక్టర్ కాయలు (తోతాపురి) బంగినపల్లి చెట్లు వుండేవి. 

పిందెలు పడి పప్పులో వేసుకునేంత సైజు కాయ అవుతుందనుకునే కాలానికి సుమారుగా శివరాత్రి వెళ్ళిన దగ్గర్నుండి మా తాతయ్య తోటకు వెళ్ళేవాడు.  ఇంట్లో ఒక ముద్ద తిని  గంజి మజ్దిగ కలిపిన అన్నం వున్న      చట్టినో తపేలా లాంటిదో ఉగ్గములో పెట్టుకుని మట్టి బుర్రకాయ నిండా మంచినీళ్ళు పోసుకుని కర్రకు ఆ రెండింటిని తగిలించుకుని చురచురమనే ఎదురు యెండకు మగాణి పొలాల మధ్య నడుచుకుంటా వెళ్ళేవాడు. పొలంలో పశువులు వెళ్ళే వీలుంటే వాటిని కూడా తోలుకుని వెళ్ళి సాయంత్రానికి తిరిగివచ్చేవాడు. ఉగాది వెళ్ళిన దగ్గర్నుండి  రాలిన మామిడికాయలు పప్పులోకి మామిడికాయలు తెచ్చేవాడు. ముంజెకాయలు ఈతకాయలు తెచ్చి పిల్లలకు ఇచ్చేవాడు. మామిడి పళ్ళు వచ్చే కాలంలో పెద్దరసాలు పండ్లు బంగినపల్లి పండ్లు భద్రంగా పైపంచెలో కట్టుకుని జాగ్రత్తగా తెచ్చేవాడు. ముందుగా మా చెల్లెలు కు తీపి కాయను తర్వాత అన్నయ్యకు ఆఖరిలో నాకు మా నాయనమ్మకు ఇచ్చేవాడు. నేను ఏది యిచ్చినా సంతోషంగా తీసుకునేదాన్ని. మామిడిపండ్లు అంటే నాకు అంత యిష్టం వుండేది కాదు. పెద్ద రసాలు కాయలతో యెండు వొరుగులు మాగాయ పచ్చడి వేసేవారు పులుపు యెక్కువ అని. బంగినపల్లి మామిడికాయలు అన్నయ్యకు యిష్టం.

 ఇలా తోట అమ్మకుండా మా ఇంటి వాడకానికి పంచడానికే సరిపోయేయి. ఎక్కువ కాయలు కావాలి అనుకున్నప్పుడు చిక్కం దోటీ పట్టుకుని నేనూ అన్నయ్య వెళ్ళేవాళ్ళం. తాతయ్య  చిక్కం దోటితో కాయలు కోసి చేతి సంచీ లో వేసి యిస్తే మోయగల్గినన్ని కాయలు తీసుకుని ఇంటికి చేరుకునే వారిమి. ఇంటి చాకలికి మంగలికి వతనుగా పనికి వచ్చేవారికి కాయలు పంచేవారు. మా నాయనమ్మ అమ్మ పందేరం అనే వాళ్ళు. కోసుకొచ్చి పండేస్తే పిల్లలు తినరా అనేవాళ్ళు. వేసవి సెలవులు వస్తే పొద్దున్నే అన్నం తిని పిల్లలందరం తోట దగ్గరికి పరిగెత్తే వాళ్ళం. వాగులో ఇసుకతో ఆడుకోవడం చిట్టీత పొదల్లో నల్లగా పండిన కాయల కోసం వెతకడం సీమతుమ్మ కాయలు కోసుకోవడం చెట్లెక్కడం అక్కడ నుండి పెద్ద వాగుకు పరుగులు దీయడం. ఒకోసారి ఆ వాగులో నీళ్ళు పారుతూ వుండేది. అక్కడే చెలమలు తవ్వడం గవ్వలు ఏరడం గచ్చకాయలు ఏరడం పిచ్చుక గూళ్ళు కట్టడం కాశీ పుల్ల ఆట ఆడటం.. సెలవలు యెంత త్వరగా అయిపోయాయో అనిపించేది. 

మా నాన్న లారీ రిపేరులకు అప్పు తెస్తే అది వడ్డీతో సహా తీర్చడానికి ఆ పొలం అమ్మి అప్పులు తీర్చారు. 1983 లో ఆ మామిడితోట యెకరం ఎనిమిది వేలు లెక్కన అమ్మినట్టు గుర్తు. అలా మా ఊరిలో మామిడి తోటకు కాలం చెల్లిపోయింది. నా బాల్యం జ్ఞాపకాలలో ఆ మామిడితోట ది అగ్రతాంబూలం. 2014 లో నేను ఆ భూమి కొందామని ప్రయత్నం చేస్తే ఎకరం నలభై లక్షలు చెప్పారు. అదే కాలంలో విజయవాడ  నిడమానూరు పక్కన గూడవల్లి లో  ఎకరం 46 లక్షలకు లభ్యం అవుతుంటే.. ఆ భూమి ని కొనడానికి వెనుకాడాను. ఇప్పటికీ ఆ భూమి అమ్ముతారా? రేటెంత అని ఆరా తీస్తాను. వాళ్ళు అమ్మరంట అని చెబుతారు. ఆ తోట ఇసుకతో కూడిన నల్లరేగడి నేల. కూరగాయలు మల్బరీ అరటి మొక్కజొన్న మామిడి జామ అన్నీ వేయడానికి అనువైన భూమి. తాతముత్తాల ఆస్థి అది. మళ్ళీ మాలో ఎవరైనా కొనుక్కొంటే బాగుండును అని ఏదో ఆశ భ్రమత. మా అక్కచెల్లెళ్ళ మగపిల్లలకు మార్కెట్ వాల్యూ పెరిగే రోడ్డు పక్కన భూములు కొనాలనే ఆసక్తి. మా మాట పడనివ్వరు. మాకేమో ఏదో ఆశ. మన పూర్వీకులు నడయాడిన నేల చేను ఇల్లు అనే సెంటిమెంట్ వుంటుంది కదా.. అది నాకు మరీ యెక్కువ. పుట్టింటి ధనంగా మా నాన్న వైపు నుండి నాకు సెంటు భూమి కూడా రాలేదు. అయినా మా ఊరు మా ఇల్లు అనేది నాకు ప్రపంచంలో వున్న అన్నింటికన్నా విలువైనది. అసలు నాకే కాదు ఆడపిల్లలందరికీ ఈ భావన వుంటుందేమో! ఆడపిల్లలకు అరకొర యిచ్చి పుత్ర సంతానానికి ఆస్తులకు వారసులను చేయడం తరతరాల ఆనవాయితీ. కానీ ఆడపిల్లలకూ మనసు వుంటుందే! 

భూమి నాది అన్న వాడిని చూసి భూమి ఫక్కున నవ్వింది అంట. ఇప్పుడు  అది నిజం కదా అనుకోవడమే మిగిలింది. 

ఈ మధ్య గూగుల్ యెర్త్ మేప్ లో మా ఊరు మా పొలం ని చూసుకుని వచ్చాను. ఆ జ్ఞాపకాల స్రవంతిలో.. 

ఈ కింది  Map లో  పసుపు గీతల మధ్య మార్క్ చేసి వున్నదే మా మామిడితోట. ఇప్పుడు ఖాళీ భూమి గా వుంది. ఆ భూమి కి ఆనుకుని తూర్పుగా వున్నది వాగు. కట్టువకాలువ అంటారు. ఆ వాగులో దిగి ఉత్తరం వైపు నడిస్తే పెద్ద వాగు వస్తుంది. అక్కడే మా  బాల్యపు ఆటలు. ఆ పెద్ద వాగు ఆనుకుని విజయవాడ కు వెళ్ళే రోడ్డు. భీమవరప్పాడు. ఆ గ్రామమే విప్లవ రచయిత శివసాగర్ ఊరు. ఆ పైన కనబడేది శోభన్ బాబు స్వగ్రామం చిన నందిగామ. ఆయన మా ఊరిలోనే  మాతామహుల ఇంట పుట్టాడు. (కుంటముక్కల)

మా ఊరు మా ఇల్లు 5

నా జ్ఞాపకాలు వరుస క్రమంలో వుండక పోవచ్చు. ఎప్పుడు యేది గుర్తుకు వస్తే అది రాసుకుంటూ వస్తున్నాను.. గమనించగలరు. 

మా ఊరి కి తూర్పు పక్కన పడమట పక్కన కూడా మూడు కిలోమీటర్ల దూరంలో కనుమలు వున్నాయి. ఆ అడవి అంచు దాకా మామిడి తోటలు వుంటాయి. మా వాళ్ళందరూ గట్టుకాడ తోటలు అనేవారు. ఈ పొలాలన్నీ గరపనేలలు. నీటి వసతి వుండాలే కానీ బంగారం పండుతుంది అని నానుడి.. ఇంకోపక్క బాడవ పొలం అని అనేవాళ్ళు. నల్లమట్టిలో ఇసుక కలిపిన నేలలు. ఇంకా పాటినేలలు, మాగాణి పొలం నల్లరేగడి నేలలు వుంటాయి. ఎక్కువగా తొలకరికి కంది వేసేవాళ్ళు. కందిలో అంతర పంటగా పెసర కానీ జనుము కానీ వేసేవారు. మిరప తోటలు కూడా వుండేవి కానీ తక్కువ. మాగాణిలో ఒక పంట వరి వేసేవారు. అది అయిపోయిన తర్వాత ఆరుతడి పంటలు మినుము పెసర పిల్లి పసర ధనియాలు వేసేవారు. ఒకొకరు పైరు శెనగ కూడా వేసేవారు. వర్షాధారం పంటలే ఎక్కువ. వర్షాలు కురిసి చెరువులు నిండితేనే వరి పండేది. అందుకని ధాన్యం మళ్ళీ పంట చేతికి వచ్చేదాకా ఎవరూ అమ్మేవారు కాదు. ఇంటి ముందు కొంచెం మిట్ట లాగా ఎత్తు గా మట్టిపోసి వడ్ల పురి కట్టే వారు. ఆ పురి చుట్టూ వర్షం నీరు నిల్వకుండా నాప బండలు వేయడమో సిమెంట్ దిమ్మ కట్టడమా చేసేవారు. వరి బస్తాల్లో వేసి గడమంచి మీద వేసి వుంచితే వడ్ల చిలకలు వచ్చేయి. ధాన్యం పొట్టు మాత్రమే వుండేదట ఆరుబయట అలా వేస్తే! కొంతమంది వడ్ల ను పాతర వేసి  నెలల పాటు మగ్గబెట్టేవారు. రుచి పెరిగి ఆరోగ్యం బాగుంటుంది అని. 

వర్షాలు కురవకపోతే కప్పలకు పెళ్ళిచేసేవారు. దున్నపోతును బలి ఇచ్చేవారు గంగానమ్మ కు. అదొక భయకంపితమైన జ్ఞాపకం. వేపమండలు పట్టుకుని కల్లు సేవించిన మనుషులు డప్పు మోతకు లయబద్దంగా.. అలుపన్నది లేకుండా ఊగుతూ వుండేవారు. ఇంటింటి వారు వీథిలో వెళుతున్న ఊరేగింపుకి బిందెలతో ఎదురు వెళ్ళి పసుపు నీళ్ళ వార పోసి హారతిచ్చేవాళ్ళు. ఎక్కువగా ఆ కార్యక్రమం ఆదివారం వుండేది. అంతకుముందు రోజు ఇల్లు వాకిళ్ళు శుభ్రం చేసుకుని అలికి ముగ్గు పెట్టిన పొయ్యి పై నిండుకుండ అన్నం వండి ఆ అన్నం వేడిగా వున్నప్పుడే పాలుపోసి తోడు పెట్టేవారు. దానిని సద్దెపారం అనేవారు. ఉదయాన్నే కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని స్నానం చేసి పసుపు కుంకుమలు పూలు కొబ్బరికాయ తీసుకెళ్లి పూజ చేసి సద్దేపారంని గంగానమ్మకు సమర్పించే వారు. అది అయినాక మూడు ప్రదక్షిణలు చేసిన నూటొనిమిది బిందెల నీటితో అమ్మ వారికి అభిషేకం చేసేవారు.అదలా సాగుతుండగానే ఊరి చివర నుండి ఊరేగింపు మొదలయ్యేది. అలంకరించిన దున్నపోతును లాక్కుంటూ. రెండు కప్పలను కావడికుండల్లో అటొకదానిని ఇటొకదానిని పెట్టుకుని నడక సాగిస్తూ వచ్చేవారు. ఊళ్ళో మగవాళ్ళంతా తప్పనిసరిగా పాల్గొనేవాళ్ళు. మా ఇల్లు గంగానమ్మ గుడికి దగ్గరగానే వుండేది కాబట్టి… ఆ కాస్త దూరం ఊరేగింపు వెంట నేను వుండేదాన్ని అదీ ముందు భాగంలో సాగుతూ.. అంతే బాగానే వుండేది. దున్నపోతును బలి యిచ్చే సమయానికి ఇంటికి పరార్. కొద్దిరోజులు బలి యిచ్చిన జంతువుల అరుపులు రక్తం భయంతో వణికించేవి. ఒళ్ళు జలదరిచ్చితేనే జీవాన్ని తెగకోసేవారు. ఆ సమయానికి గణాచారికో ఇంకెవరికో (మొత్తానికి స్త్రీలకు మాత్రమే) గ్రామదేవత ఒంటి మీదకు వచ్చేది. ఎక్కువసార్లు రెండు మూడు రోజుల్లో వాన పడేది. వరుణుడి దీవెన బట్టి పంటలు. మా నాయనమ్మ అనేది “జలదీవెన లేకపోతే జనులకు కడగండ్లు అని” .

ఆ రోజుల్లో పంటలు పండకపోయినా జాగ్రత్తగా దాచుకున్న ఆహార ధాన్యంతో మప్పితంగా రోజులు వెళ్ళమార్చేవారు. ఆ రోజుల్లో జీవనం సాఫీగా జరగడానికి కారణం చదువుల ఖర్చులు గొంతెమ్మ కోరికలు లేకపోవడం అనిపిస్తూంది. మిశ్రమ వ్యవసాయ పద్దతిలో ఏదో ఒక పంట రైతును తిండిగింజలకు సరిపడనంతగానైనా ఆదుకునేది. వారి ముందుచూపులో పశువుల గ్రాసం కూడా వుండేది. జనుము వేసేవారు. పూతదశలో వుండగానే కోసి యెండబెట్టి గడ్డి వాముల్లో రొండొంచెల పద్దతిలో భద్రం చేసేవారు. 

ప్రతి ఊరికి  రైతుకు తాటితోపు తప్పనిసరిగా వుండేది. చేల సరిహద్దుల మధ్య తాటి చెట్లు నాటేవారు. మగ తాటి చెట్లను పోతు తాళ్ళు అని పెంటి తాళ్ళు అని అనేవారు. పోతు తాళ్ళు నుండి కల్లు తీసేవారు. పోతు తాడి మువ్వలో నుండి గెలలు వచ్చేయి. వాటిని గులకచళ్ళు అనేవారు. కల్లు గీసే వాళ్ళు ఆ గులక చళ్ళును కొట్టి వేసి (45 డిగ్రీలలో అని గుర్తు) దానికి కల్లు ముంతను బిగించేవారు. ఆ గులకచళ్ళను పొయ్యిలో పెడితే చిటపట రవ్వలు రువ్వేవి. ఆ పూల గరుకు పొడిని దీపావళి పండగకు కాల్చే మతాబులు పూల పొట్లాలు చుట్టేటప్పుడు ఆ మందులో కలిపేవాళ్ళు. ఇసుకపొలాల్లో ఎర్ర రేగడి పొలాల్లో తాటి చెట్ల దగ్గర ఎక్కువగా తేళ్ళు వుండేవి. ఆ తేళ్ళు కూడా యెర్రగానే వుండేవి. తాటి తోపుల్ల వల్ల రైతుకు ఆదాయం వుండేది. తాటి దూలాలు వెదురుకర్రతో వేసిన చావిడి వుండేది.  బెంగుళూరు పెంకు ఇళ్లకు తాటి బద్దెలు వేసేవారు. అలాగే పొలాల మధ్య కాలువలు దాటడానికి తాటి బద్దెలు వేసేవారు. నేల  బావి మీద తాటి బొత్తాం వేసి వుండేది. తాటి కల్లు తాటి ముంజెలు తాటిపండ్లు తేగలు తాటి ఆకులు తాటినార తాటి చీపుర్లు ఎన్నెన్ని ప్రయోజనాలని. 

మా ఆరెకరాల మామిడితోట చుట్టూ మూడు పక్కల తాటి చెట్లు వుండేవి. ఒక పక్క వాగు వుండేది. ఆ వాగు పక్క జీడిమామిడి చెట్లు వుండేవి. ప్రతి ఏటా వేసవి ప్రారంభంలో గుత్తానికి తాటియాకు అమ్మేవారు. అందుకుగాను కొంత ఆదాయం వచ్చేది. ఒక సంవత్సరం అలా తాటియాకు అమ్మిన డబ్బుతో మా అమ్మ నాకు పది చిన్నాలుతో ఒక జత పోగులు చేయించింది. (బంగారం ని కాసులు చిన్నాలు తో తూకం వేయించేవారు అప్పుడు. కాసు అంటే 8 గ్రాములు. 21 చిన్నాలు అయితే ఒక కాసు) అందుకే ఇప్పటి రైతాంగం కూడా తాటిచెట్లు పెంచడంలో శ్రద్ద చూపితే బాగుంటుంది అనుకుంటున్నాను నేను. తాటిచెట్లు చాలా ఆలస్యంగా పెరుగుతాయి. కానీ ఒక పది పన్నెండు ఏళ్ళ తర్వాత ఇచ్చే ఫలితాలు ఒక యాభై ఏళ్ళ వరకూ ఢోకా వుండదు అని చెప్పవచ్చు. చెట్లు నాటేది ఒకరైనా ఫలితాలు భావితరాలవి. 

ఇంకో విషయం గుర్తుకు వచ్చింది నాకు.. బావి మీద వేసిన దాన్ని తాగాడి అనేవారు. మా బావిపై వేసిన బొత్తం ఊలిపోయినా ఎవరూ పట్టించుకునేవారు కాదు. తాతల కాలం నాటి ఉమ్మడి బావి అది. అందరూ ఎవరికి వారు వారి ఆవరణలో బావి తవ్వించుకుంటే మాకు మాత్రం తూర్పున స్థలం లేక బావి తవ్వడానికి వాస్తు కుదిరేది కాదని అనేవారు. అందుకనే తప్పనిసరిగా ఆ  ఉమ్మడి బావినీళ్ళే మాకు ఆధారం. బావి గట్టు పై ఒక కాలు తాటి బొత్తాం పై ఒక కాలు వేసి వంగి కడవలతో నీళ్ళు తోడేవారు. మా ఇంటి వాడుకకు ఉదయాన్నే 13 నుండి 15 జోళ్ళు నీళ్ళు పట్టేవి. (జోళ్ళు బహువచనం. జోడు అంటే రెండు చేతుల్లో రెండు కడవలతో తెచ్చే నీరు. ఒక్కో కడవ పాతిక లీటర్ల వరకూ నీరు పట్టేది. ఇత్తడి అల్యూమినియం కడవలు వుండేవి. పూర్వం అంతా మట్టి కడవలు.) 

ఉదయాన్నే లేచి కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని పశువుల కొట్టం శుభ్రం చేయడం నీళ్ళు నింపడం నా వంతు పని. రాతిగాబు శుభ్రంగా కడిగి దానిని నింపుతూ వుండేదాన్ని. పశువులకు చిన్న తొట్టిలో నీళ్ళు నింపడం స్నానాల దొడ్డిలో నీళ్ళు నింపడం అయ్యేటప్పటికి వొళ్ళంతా చెమటలు ధారలు కట్టేవి. ఎండా కాలంలో ముప్పై అడుగుల లోతులో నీళ్ళు వుంటే వానాకాలం పది అడుగుల లోతులో తొణికిసలాడుతూ వుండేవి నీళ్ళు. మా నీళ్ళబావి వొక పక్క కూలిపోతూ భయం కల్గించేది. (అంటే రాతిగోడతో నిర్మించిన బావి అది. ఒక పక్క రాళ్ళు కూలిపోయి మిగతా భాగం కూడా ఎప్పుడో వొకప్పుడు కూలిపోతుంది అన్నట్టు భయపెట్టేది) దానికి తోడు ఊలిపోయిన తాటి బొండు కూడా ఇరిగి బావిలో పడుద్దేమో అన్న భయంతోనే నీళ్ళు తోడేదాన్ని. అలా ఏడెనిమిది ఏళ్ళు నీళ్లు తోడాను మోసాను. మా బావి నల్లని  నీళ్ళతో కళకళలాడుతూ బహు ఆకర్షణీయంగా కనబడేది. కొబ్బరి తాడు తో అన్ని నీళ్ళు తోడేసరికి అరచేతులు ఎర్రగా కందిపోయేయి. (కొబ్బరిపీచుతో పేనిన తాడు) 

నాకు ఊహ తెలిసేసరికే మాకు నాగలితో వ్యవసాయం చేయడం మరుగునపడింది. మా ఊర్లో టాక్టర్ వుండేది. దుక్కి దున్నడానికి టాక్టర్ వచ్చేది. మా నాన్న వ్యవసాయం చేయడానికి వొళ్ళు వొంగేది కాదు అనుకుంటా. మా నాన్న కాలక్షేపంగా ట్రాక్టర్ డ్రైవింగ్ నేర్చుకుని మా నాన్న వయస్సు వున్న స్నేహితుడు కాకర్ల రామారావు గారి ట్రాక్టర్ నడపడానికి వెళ్ళిపోయేవాడు. మా తాతయ్య మా వ్యవసాయం సంగతి చూసుకునేవారు. పశువులను చేనుకు తోలుకు వెళతం కాపు అయ్యేవరకూ మామిడి తోటకు కాపలాగా వుండటం చేసేవాడు. నాకు పదేళ్ళు వచ్చేసరికి ఇంట్లో పాలేరు ను పెట్టడం ఆపేసారు. పంటలు పండకపోవడం పశువులు తగ్గడం కారణం కావచ్చు. 

పంటభూమి అంటే రత్నగర్భ అనేవాడు తాతయ్య . ఆ భూమి ని సంపాదించడం కోసం నిలబెట్టడం కోసం యెంత కష్టపడి వుంటాడు ఆయన. ఉమ్మడి కుటుంబంలో కష్టజీవి ఆయన. ఆయన కళ్ళముందే భూమి అంతా అన్యాక్రాంతం అయితే యెంత బాధపడి వుంటాడో.. తల్చుకుంటేనే బాధగా వుంటుంది. నా దృష్టిలో పెద్దలు యిచ్చిన భూములను పోగొట్టుకోవడం నిలుపుకోవడానికి ఏ మాత్రం కష్టపడకపోవడం అన్నంత దురదృష్టకరమైన విషయం మరొకటి వుండదు. 

మా మేనత్త.. ఇలా అంటుంది.. ఏ వంశమైనా మూడు తరాలు దేదీప్యమానంగా వెలిగిపోతుంది అంట. నాలుగోతరం వచ్చేసరికి అష్టకష్టాలు పడి ఐదో తరం వచ్చేసరికి మళ్ళీ పుంజుకుని వైభవంగా వుంటారట. తల్లిదండ్రులు తాతలు ముత్తాతలు చేసిన కర్మఫలాలు వారసులు అనుభవించాలట అని చెబుతూ.. మా అమ్మ నాన్న లు ఏ పాపం యెరగరు. మంచిమనసు వున్నవాళ్ళు.అధర్మం యెరగని వాళ్ళు. ఒకరికి పెట్టడమే తప్ప ఇంకొకరి సొమ్ము చిల్లికాణీకి కూడా ఆశపడని వారు అని చెప్పి కళ్ళ నీళ్ళు పెట్టుకుంటది. నాకేమో గుండె కన్ను తడైతది.. మనసులో వారిని తలుచుకుని దణ్ణం పెట్టుకుంటాను. 

మా తాతయ్య వాళ్ళు ఆయుకట్టు (కప్పం) పన్ను చెల్లించేవారంట. నిజాం నవాబు ల కాలంలో కొండపల్లి సంస్థానంలో  భాగంగా మా ఊరు వుండేదట.. ఆ విషయాలు మరొక భాగంలో..